Impressie kunst- en wandelretraite 18-23 augustus 2017 in Ascona Zwitserland onder leiding van Loucas van den Berg

Kunstenaars van de Blaue Reiter, Dada en schrijvers als Hermann Hesse kwamen na de eerste wereldoorlog naar Ascona in Zwitserland om een nieuw leven te beginnen. Ze hielden niet vast aan oorlog, armoede en depressie maar maakten nieuwe verhalen en schilderden nieuwe beelden. Deze weg zijn de cursisten ook gegaan.

Kunstzinnig proces

Levend in het heden kunnen we de toekomst opnieuw vormgeven. Daarvoor moeten we meer wakker zijn, helderder – Trungpa

Deze kunst- en wandelretraite was gericht op het zelfstandig schrijven van nieuwe impressies over je leven. Verhalen uit de eerste hand zoals Hermann Hesse schreef. Loucas moedigde de cursisten aan de kracht in henzelf aan te spreken. Kracht, inzet en energie om de dingen te zien zoals ze zijn, direct en persoonlijk op de juiste manier, helder of mistig. Deze perceptie leidde naar waarachtige verhalen die alleen kunnen voortkomen uit een authentieke basis. Het principe van ‘terug naar af’. Zo kwamen de impressies op gang.

book-kandinsky-ameg

Boek Kandinsky en het opbloeien van de vrije geest.

In zijn boek Kandinsky en het opbloeien van de vrije geest geeft Loucas oefeningen om in het zijn te komen. Het zijn oefeningen die je iedere dag kunt doen. De cursisten hebben deze toegepast om tot waarachtige impressies te komen.

Waarnemingsoefeningen

De kunstenaar verliest zijn energie niet door het voorwerp te bekijken maar door het in zijn diepste wezen te doorvoelen – Marianne Werefkin

Gedurende het bezoek aan het museum van Marianne Werefkin in Ascona hebben de cursisten gewerkt aan het waarnemen en schrijven van nieuwe verhalen door kunstwerken van haar te observeren.

In de natuur is onder meer getekend op Isole di Brissago met planten uit de subtropische gebieden van Azië, Zuid-Afrika, Amerika en Oceanië. De cursisten maakten door waarneming en tekening materie levend in kleur: een steen, een zwarte bes van de wolfskers, een Protea, zwarte nachtschade.

Een tocht door de bergen naar de top van de Cimetta, de berg boven Ascona en vandaar lopend naar de Cima della Trosa gaf een vrije impuls en vrije gedachten.

Hermann Hesse in Montagnola

In deze retraite hebben we het museum van Hermann Hesse bezocht en in de binnentuin zijn nieuwe verhalen geschreven. Zijn studeer- en schrijfkamer waren te bezichtigen als ook allerlei unieke foto’s van zijn reizen naar India die leidden tot het schrijven van de bekende roman Siddharta. In Casa Camuzzi schreef Hermann Hesse zijn wereldliteratuur waaronder Klingsor’s laatste zomer, een roman over een kunstenaar in zijn laatste levensfase. Hesse schreef hiermee een parodie op zichzelf. Aansluitend hebben we een rondwandeling gemaakt langs de belangrijkste plaatsen waar hij de roman geschreven heeft en zich af en toe te ruste legde, zoals aan het meer van Lugano. Onderweg las Loucas voor uit Klingsor’s laatste zomer:

‘… Het onwerkelijke dat de gewone wereld voor hem gekregen had, had hem vreselijk vermoeid en gepijnigd. Hij had het wonder beleefd dat het leven de grootste betekenis krijgt in de ogenblikken, waarin alle betekenis en zin voor ons verloren gaan. Telkens echter was de knellende twijfel teruggekomen of deze ervaringen werkelijk echt waren. Of zij meer waren dan kleine toevallige rimpelingen aan de oppervlakte van een vermoeid en ziek gemoed, eigenlijk stemmingen, kleine afwijkingen van het zenuwstelsel. Nu had hij gezien, gisterenavond en vandaag, dat geen enkele ervaring werkelijk was. Het was van hem uitgestraald en had hem veranderd, het had een ander mens aangetrokken. Zijn eenzaamheid was doorbroken, hij had weer lief. Er was iemand die hij wilde dienen en genoegen bereiden, hij kon weer glimlachen, weer lachen.

Overal was schoonheid, in iedere hoop vuil langs de weg, overal was diep lijden, overal was God. Ja, dat was God, zo had hij hem langer geleden dan hij zich herinneren kon als jongen eens beleefd en met zijn hart gezocht als hij God en Alomtegenwoordigheid dacht.’

De aquarellen van Hermann Hesse

Schilderen laat de binnen- en buitenwereld in mij samenkomen – Hesse

Hermann Hesse tekent vanaf 1907 het Zwitserse landschap in het kanton Tessin. Het is aanvankelijk een therapie voor hem om zijn gedachten te ordenen en zijn opgekropte gevoelens te uiten. Hij zit hele dagen in de natuur met een karton op schoot en tekent de huizen, meren, bergen en dalen in de omgeving. Zijn werk is zacht, liefelijk en sprekend met al zijn verschillende kleuren. Naarmate hij meer ervaring opdoet worden het werken waarin hij zijn zielentoestand kan laten zien, uitgedrukt in de bewegingen en de objecten van de natuur.

Marianne Werefkin schildert in Ascona

Aan de kade van Ascona doet Marianne Werefkin vanaf 1919 inspiratie op door de natuur en de mensen te schilderen die ze waarneemt. Ze is niet langer de welvarende barones maar een eenvoudige vrouw die moet werken voor haar inkomen. Ze schildert briefkaarten maar verkoopt deze alleen aan mensen die haar kunst waarderen. In haar grote schilderdoeken is een verschuiving waar te nemen naar vaklieden, handwerkers en arbeiders uit de directe omgeving die ingebed zijn in de overweldigende kleuren en vormen van de natuur.

Marianne Werefkin zal tot haar dood in 1938 in Ascona blijven. Ze was een groot bewonderaar van Franciscus van Assisi, met name het verhaal van Franciscus en de wolf boeide haar. Hierover zegt ze: Ik zelf ben de wolf en ben tot liefde en verzoening gekomen met het leven door Franciscus van Assisi.

Heel haar schildersleven ging over de innerlijke vonk, alles leren dragen in het leven en alles met liefde aankijken.

Door de kloof van Valle di Verzasca met de watervallen en snelstromende rivier

De retraite werd afgesloten met de presentatie van de kunstprocessen van de deelnemers in de Valle di Verzasca.

De laatste dag is de groep stroomafwaarts gelopen naar San Bartelomeo en heeft in het plaatselijke kerkje Byzantijnse fresco’s uit de 12e eeuw bezocht. Op de terugweg werd al het tekenwerk en de nieuwe verhalen met elkaar gedeeld. Daarna is gezwommen in het ijskoude water van de rivier.

Eén van de enthousiaste reacties: ‘Deze retraite heb ik geleerd om een verhaal uit de eerste hand te schrijven door heel precies waar te nemen en deze waarneming in eenvoud te beschrijven. Niet te interpreteren, associëren of in te vullen. Niet voort te bouwen op eerdere ervaringen. Steeds weer nieuw. Ook het tekenen in de natuur heeft me hierin geholpen. Schrijven en tekenen versterkten elkaar. Dit heeft niet alleen mijn waarneming merkbaar verscherpt maar ook vrij gemaakt van oude ruis.’

AMEG